Улсын хэмжээнд амбулаториор 243621 хүн үйлчлүүлснээс 22440 тохиолдол буюу 9.2 хувь томуу томуу төст өвчлөл байна. Энэ нь өмнөх долоо хоногтой харьцуулахад 2.1 хувиар их тоо аж.

Энэ үеэр ЭХЭМҮТ-ийн эмч А.Оюунчимэг "Хүүхдүүд жилдээ 4-6 удаа амьсгалын замын өвчин тусах нь хэвийн. Гэхдээ хэр хэмжээнд тухайн өвчнийг давах нь хүүхдийн биеийн эсэргүүцлээс шалтгаална.

Сүүлийн үед дэгдсэн томуу, томуу төст өвчнөөр халуурах шинж тэмдэг их байна. Гурвас сараас доош нярай 39 хэмээс дээш халуурах нь эрсдэл өндөр гэсэн үг. Хүүхэд халуураагүй байсан ч орчны сонирхол сул буюу идэвхгүй байх, сульдах мөн хоолонд дургүй болох нь тухайн хүүхдийг өвдсөнийг илтгэнэ" гэлээ.  

ХӨСҮТ-ийн захирал Ж.Байгальмаа "Баярын өдрүүдээр хүнсний аюулгүй байдал нэмэгдэж, хоолны хордлого болох эрсдэл нэмэгддэг. 2023 эхний 11 сарын байдлаар гэдэсний халдвар, хордлогын 3317 тохиолдол бүртгэсэн" гэв. Иймд дараах зөвлөмжийг өглөө. Тодруулбал, 

• Түүхий хүнсний бүтээгдэхүүнийг зөвшөөрөлтэй газраас худалдан авах
• Өндөг, өндгөн бүтээгдэхүүн, майонез, мөхөөлдөс, кремтэй бялуу, жигнэмгийг хөргөгч, хөргүүртэй газраас авах
• Хүнсний бүтээгдэхүүн тэр тусмаа мах махан бүтээгдэхүүнийг тохирсон хэмд нь хадгалах
• Хүнсийг бэлтгэх, хэрэглэхийн өмнө гараа угаах
• Түүхий жимс, ногоог сайтар угаах
• Ундны усаа буцалгах

Тэрбээр, "Өнгөрсөн долоо хоногт мэдээлж байсны дагуу E-Mongolia системд Ekids цонхыг нээж байна. Монгол Улс хүүхэд, залуусын орон. Тиймээс хүүхэд хамгааллын асуудалд ЦХХХЯ өөрсдийн эрхлэх чиг үүргийн хүрээнд Ekids цонхыг гаргаж байна. E-Mongolia цахим систем рүү нэвтрэхэд 16-аас доош насны хүүхэд бүртгэл үүсгэх боломжтой. Ekids цонх руу ороход байршил шууд гарч ирэх бөгөөд ямар ч км зайгүй шууд мэдээлнэ. Ингэснээр эцэг, эх, асран хамгаалагчид хүүхдийг хаана явааг шууд харах боломж бүрдэж байна. Бид мөн өнгөрсөн долоо хоног руу үүрэн телефоны компаниуд руу уриалга явуулсан. Тус аж ахуй нэгжүүдийн зүгээс E-Mongolia систем рүү нэвтрэхэд дата шаардахгүйгээр орох боломжийг мөн олгож байгаа. Хүүхэд ямар нэгэн асуудалд орсон тохиолдолд яаралтай тусламж дуудах, цагдаагийн байгууллагад хандах эрх нээж өгсөн. E-Mongolia системд нийт 1,6 сая хүн бүртгэлтэй байдаг. Алслагдсан сум, суурин газарт ашиглах болох уу гэдэг зүйл мөн яригдана. Ойрын 3-4 жилд энэ асуудлыг шийдвэрлэхээр ажиллаж байна. Сүлжээ харгалзахгүйгээр интернэтэд шууд холбох ажлыг мөн эхлүүлж байгаа. Одоо сүлжээнд холбогдоогүй нийт 191 баг байна. Эдгээр багуудыг хоёр жилийн хугацаанд сүлжээнд хамруулах ажлыг төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр хийхээр ирэх оны улсын төсөвт санхүүжилтийг тусгасан" гэлээ.

Төслийн танилцуулгыг Батлан хамгаалахын сайд Г.Сайханбаяр чуулганд танилцууллаа. Төслийн танилцуулгатай холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, хариулт авч байна. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн Д.Ганбат хуулийн төслийг зарчмын хүрээнд дэмжиж буйгаа илэрхийлээд, "Эмэгтэй цэргийн алба хаагч голдуу ямар алба хашиж байна вэ. Бие бүрэлдэхүүний хэчнээн хувийг эзэлж байна вэ. Хэр тогтвор суурьшилтай ажиллаж байна вэ" гэсэн асуулт асуув. 

Батлан хамгаалахын сайд, дэслэгч генерал Г.Сайханбаяр гишүүний асуултад хариулахдаа, "Монгол Улсын хэмжээнд зэвсэгт хүчний бүрэлдэхүүнд эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувьд хэмжээ 11 орчим хувьтай байна. Дэлхийн дундаж хэмжээ 13-15 хувьтай байна. Дийлэнх нь холбооны анги салбарууд, ар талын албанд ажиллаж байна" гэлээ. Түүнчлэн "Дэлхийн геополитикийн асуудал амаргүй байна. Үүнийг анхааралтай ажиглаж байгаа. Дайчилгаатай холбоотой асуудалд Монгол Улс дайчилгааны нөөцийн бүрэлдэхүүн, чанар, тооны хувьд боломжийн гэж болно. Тодорхой тоо хэлэх боломжгүй. ҮАБЗ-өөс төрийн цэргийн байгууллагууд, хууль сахиулахын байгууллагын алба хаагчдын нэгдсэн сургалт явуулсан" гэлээ. 

Төслийн хэлэлцэх эсэхтэй холбогдуулан гишүүд төсөл санаачлагчаас асуулт асууж, хариулт авч байна. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн Ж.Батсуурь, "Сонгуулийн хуулиар дамжуулж аймаг, нийслэлийн ИТХ-ын эрх мэдлийг үгүйсгэх нөхцөлийг бүрдүүлж байна. Сая та бүхэн Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах замаар УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийг хүч түрэн өөрчилсөн. Дараагийн сонгуульд яаж олонх болох вэ гэдэг сонгуулиа бодсон төслийг оруулж ирж байна. Тиймээс энэ хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжихгүй" гэлээ. 

Харин хууль санаачлагч УИХ-ын гишүүн Э.Бат-Амгалан, 2023 оны 6-р сард бид Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж, 2024 оны УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийг 7-р сарын 8-ны өдөр баталсныг тодотголоо. Мөн тэрээр, Анхан шатанд улс төржилтийг багасгах, сум  аймаг, дүүрэгт нэр дэвшилтийг зогсоох нь энэ хуулийн нэг гол өөрчлөлт. Энэ хуулийн төсөлд зааснаар нэр дэвшигчдийн ухуулах хуудас, ухуулагчдын зардлыг 50 хувиар багасгаж байгааг дурдав. 

УИХ-ын гишүүн Ж.Батсуурь, Орон нутгийн анхан шатны сонгуульд тийм ч их зарал гардаггүй. Өнөөдөр энэ хуулийг батлуулах замаар 1992  оны хуулийн зарчим руу оруулах гэж байна. Орон нутгийн ИТХ-ын гишүүдийн аймгаас сонгодог байсан систем рүү оруулах гэж байгааг хэлэв. 

УИХ-ын гишүүн Н.Энхболд, "Орон нутгийн сонгуулийн тухай хуулийн төсөлд орон нутгийн эрх мэдлийг авах тухай асуудлыг огт тусгаагүй гэдгийг залруулж хэлмээр байна" гэлээ. Хариуд нь УИХ-ын гишүүн Э.Бат-Амгалан, Аймаг, нийслэлийн ИТХ-ын эрх мэдлийг үгүй болгоно гэсэн заалт огт байхгүйг тэмдэглэлээ. 

Төслийн хэлэлцэх эсэхтэй холбогдуулан асуулт хариулт үргэлжилж байна.

Хуралдаанаар дараах асуудлуудыг хэлэлцэхээр төлөвлөжээ. Тодруулбал,

• Дархлаажуулалтын тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төсөл /Засгийн газар 2023.06.28-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн, анхны хэлэлцүүлэг/
• Цэргийн албан хаагчийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл /Засгийн газар 2022.03.04-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн, хэлэлцэх эсэх/
• Хүмүүнлэг боловсролыг дэмжих тухай хуулийн төсөл /Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ нарын 4 гишүүн 2020.05.04-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн, анхны хэлэлцүүлэг/
• Татварын мэргэшсэн зөвлөх үйлчилгээний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл /Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Цогтбаатар 2022.10.05-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн, анхны хэлэлцүүлэг/
• Бусад
• Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Баттөмөрөөс Монгол Улсын Ерөнхий сайдад хандаж Ирээдүйн өв сангийн тухай хуулийн хэрэгжилтийн талаар тавьсан асуулгын хариуг сонсох асуудлыг хэлэлцэнэ.

Тэрбээр, "ОБЕГ-ын харьяа Агаараас эрэн хайх, аврах 111 дүгээр ангийн Cabri-G2 загварын, MT-109 дугаартай сургалтын хоёр хүний суудалтай агаарын хөлөг сургалт дадлагын нислэг үйлдэхээр 09:01 цагт хөөрч, 09:50 цагийн орчим буух үедээ талбайн шороон зурвас дээр унасан. Тус анги нь сургалт бэлтгэлийн хүрээнд өдөрт 4 удаагийн нислэг үйлддэг. Тухайн үед сурагч нисгэгч бие даасан нислэг үйлдэж байсан бөгөөд одоогоор биеийн байдал хэвийн байна. Эмнэлгийн байгууллагад шилжүүлж, шаардлагатай бүх төрлийн шинжилгээнд хамруулсан. Ослын газарт Агаарын цэргийн командлал, Цагдаагийн байгууллага, ИНЕГ, Прокурор, Шүүх шинжилгээний байгууллага зэрэг мэргэжлийн байгууллагуулагуудаас техникийн ослын шалтгааныг тогтоохоор ажиллаж байна" гэлээ. 

Тус хуулийн төсөл нь 8 бүлэг, 51 зүйлтэй. Сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролын тухай хууль 9 бүлэг, 30 зүйлтэй. Дээд боловсролын тухай хууль 7 бүлэг, 33 зүйлтэй. Судалгааны их сургуулийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийг 5 бүлэг 24 зүйлтэйгээр тус тус боловсруулсан байна. Өнөөдөр хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа Боловсролын тухай хуулийг 2002 онд, Сургуулийн өмнөх боловсролын тухай хуулийг 2008 онд, түүнчлэн 1995 онд батлагдсан Бага, дунд боловсролын тухай хуулийг 2002 онд шинэчлэн найруулж, Дээд боловсролын тухай хуулийг 2002 онд тус тус баталжээ. Энэ хугацаанд Боловсролын тухай хуульд 26 удаа, Сургуулийн өмнөх боловсролын тухай хуульд 6 удаа, Бага, дунд боловсролын тухай хуульд 13 удаа, Дээд боловсролын тухай хуульд 10 удаа тус тус нэмэлт өөрчлөлт оруулсан байна.

Хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүд хуулийн үзэл баримтлал, түүнийг тойрсон асуудлуудыг асууж тодруулж байв. Мөн англи хэлийг сурагчдад хэддүгээр ангиас нь сургах нь зөв эсэх дээр гишүүд өөрсдийн байр суурийг илэрхийлж байлаа. Боловсрол, шинжлэх ухааны сайд Л.Энх-Амгалан болон ажлын хэсгийнхний зүгээс “Хуулийн төсөлд ерөнхий боловсролыг 12 жилийн сургалтаар олгох ба бүх шатны боловсрол эзэмших сургалт, үйл ажиллагааны хэл нь монгол хэл байна. Англи хэл бол дагалдах хэл юм. Хуулийн төсөлд хүүхдийг хэдэн наснаас нь эхлэн англи хэлийг сургах тухайд нарийвчлан тусгаагүй. Энэхүү хууль нь ерөнхий хууль. Хууль дагалдаж батлах хөтөлбөрт англи хэл заах анги, насыг тусгах бололцоотой” гэсэн тайлбарыг хийж байсан юм.

Түүнчлэн боловсролын байгууллагын ажилтан ажиллагсдын цалин хангамж, багшлах боловсон хүчний хомсдол зэрэг асуудлыг гишүүд хөндөж байв. Салбарын сайд энэ тухайд "Багшийн хомсдол салбарын хэмжээнд бүхэлд нь үүссэн гэвэл өрөөсгөл ойлголт. Цаашдаа хомсдол үүсэх чиг хандлага байна уу гэвэл байна. Иймд энэ тал дээр дунд болон урт хугацааны бодлогоор хангаж ажиллаж байна. Үүний зэрэгцээ багшийн үнэлэмжийн асуудал маш чухал. Хууль батлагдсанаар хамгийн өндөр ур чадвартай багш хамгийн их цалин авдаг болох юм. Өнөөгийн нөхцөлд цалин хөлсний тогтолцоог жигдрүүлэх шаардлагатай" гэлээ.

Түүнчлэн тэрбээр уг хуулийн төслийн гол үзэл баримтлалын тухайд "Монгол Улс өнгөрсөн хугацаанд боловсролын хүртээмжийг ихээхэн дээшлүүлсэн. Өнгөрсөн жил цэцэрлэгийн сугалааг болиулсан. Сургуулийн өмнөх боловсролын түвшинг 90 гаруй хувьд хүргэнэ гэдэг бол бүс нутгийн хэмжээнд байхгүй амжилттай үзүүлэлт болсон. Сургуулийн завсардалт гэх ойлголт байхгүй болж, 98 хувьд хүргэлээ. Одоо боловсролын чанарт анхаарах цаг нь ирсэн байна. Одоо цагт хүүхэд хаана амьдарч байгаагаас үл хамаарч, чанартай боловсрол эзэмших хэрэгтэй.

Удаад нь хөтөлбөрийн шинэчлэл. Дэндүү их академик буюу танхимын боловсрол олгож байгааг болиулна. Гуравдугаарт, багшлах боловсон хүчний асуудал байх болно. Багш бэлтгэх, ажлын байран дээрээ очоод давтан сурах, зөв үнэлэмжээр үнэлүүлэх гэх зэрэг асуудал энд багтана. Дөрөвдүгээрт, дүнгийн тогтолцоо. Энэ бол хуурамч дүнгийн тогтолцоо юм. Тавдугаарт, сургууль цэцэрлэгийн засаглалын асуудал яригдана. Цаашид шатлан дэвших зарчим үйлчилдэг байх болно. Зургадугаарт, цахим шилжилтийг нэрлэж байна" гэв.

Тэрбээр “УИХ-д маргааш Монгол Улсын Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төсөл орж ирэх нь. УИХ 152 гишүүнтэй болох нь.  Өнгөрсөн жилийн долдугаар сараас хойш би Ховд аймагт 60 гаруй удаа иргэд сонгогчидтойгоо уулзалт хийх үеэр “УИХ-ын гишүүдийн тоог 98-ээс хэтрүүлж болохгүй. Сонгуулийн холимог тогтолцоо нь сонгогчийн санал гээгддэггүй сайн тогтолцоо юм” гэдгийг хэлж явсан. Гэтэл Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт өөрчлөлтөөр 152 гишүүнтэй болох нь. Ард түмэн бол 152 гишүүнтэй болохыг дэмжихгүй байгаа. Одоогийн 76 гишүүнээ яая гэж байж, 152 гишүүнтэй болно гэвэл 100 ямаанд 60 ухна тавина гэгч болно” гэж шүүмжилдэг.

Ирэх Даваа гаригаас гишүүд тойрогтоо ажиллаж, Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төслөө сонгогчиддоо танилцуулах нь. Энэ үер иргэд, сонгогчид байр сууриа маш тодорхой хэлэх хэрэгтэй” гэсэн юм.

Үүний дараа Төрийн албан хаагчийн ёс зүйн тухай болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төсөл, Аялал жуулчлалын тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн төслүүдийг эцэслэн баталлаа.

“Пирамид орд” ХХК “Бум залуус” 296 айлын орон сууцны хорооллын төслөөр Монгол Улсын Хөгжлийн банкнаас 2017 онд нийт 15 тэрбум төгрөгийг жилд 13.44 хүүтэйгээр төгрөгийн зээл олгосон. 2022 оны арванхоёрдугаар сарын 31-ний өдрийн байдлаар үндсэн зээлээс төлөлт хийгээгүй байна.

Пирамид орд ХХК-ийн захирал Г.Цолмон Шинжээчийн дүгнэлтээр 6,9 тэрбум төгрөг зориулалтын бусаар зарцуулагдсан гэж үзэж мөнгө угаасан гэмт хэрэгт буруутгагдан яллагдагчаар татагджээ.

Хөгжлийн банкнаас зээл авахаас өмнө өр төлбөртэй байсан, зээлээ төлөөгүй байсан хэр нь өр төлбөргүй гэсэн бичиг гаргуулж зээл авсан байна. Баригдсан, барьцаанд байгаа орон сууцнаас төлбөр авахаар тохирсон ч аваагүй, шүүх дээр хэрэг хэлэлцэгдэж байгаа аж. Зээл олгох үед барьцаа хөрөнгө 10.6 тэрбум төгрөгийн үнэлгээтэй байжээ. Ажлын магадлагаа буюу 2022 оны хоёрдугаар сарын 28-ны газар дээрх үзлэгээр төсөл ашиглалтад ороод 21.8 тэрбум төгрөгийн үнэлгээтэй байна гэж гарсан байна.

Өмгөөлөгч "Барилгын жижиг компани Хөгжлийн банкнаас 15 тэрбум төгрөгийн зээл авна гэдэг гайхамшигтай. Банкнаас ямар нэгэн нөлөөгүйгээр, хэрхэн зээл авах боломжтой байдаг вэ" хэмээн асуухад “Пирамид Орд” ХХК-ийн Захирал Г.Цолмон "Зээлийн шаардлагыг хангаж, бүх зүйл ном журмынхаа дагуу явагдсан. Заавал хууль бус үйл ажиллагаа байсан мэт бодох хэрэггүй" гэлээ.

Барилга хот байгуулалтын Дэд Сайд асан Г.Байгалмаа "Баримт бичиг хуурамчаар үйлдсэн" хэрэгт буруутгагджээ.

Прокурор "Та өөрийнхөө гарын үсгийг биш өөр хүний гарын үсгийг дуурайлган зурсан байна шүү дээ. Мөн таны нэр дээр 37 орон сууц шилжсэн гэсэн мэдээлэл байна" хэмээлээ.

Дэд Сайд асан Г.Байгалмаа тайлбартаа:
- 2015 оны 03-р сарын 1-ний өдрийн удирдах зөвлөлийн 04 тоот тогтоолыг үндэслэж зурсан. Энэ нь орон сууц бариулах, газар эзэмших эрх шилжүүлэх тогтоолыг хамтын шийдвэрээр, олон гишүүд нийлж албажуулж гаргасан. Тухайн үед газар шилжүүлэх эрхийг нь "Пирамид орд" ХХК-д өгсөн гэдгээ протоколтой, гэрчилгээтэй нь өгсөн. Г.Цолмон захирлын хэлж буйгаар заавал даргын гарын үсэгтэй гэхэд нь тэр боломжгүй гэдгээ хэлсэн. Шийдвэр гаргахад дарга оролцож байсан учраас би тухайн үед зурсан юм.

Хөгжлийн банканд шаардагдах материалыг л бүрдүүлж өгсөн. 37 байр уу, 20 байр байна уу би өөрийн нэр дээр болон хамаатан саданд шилжүүлж авсан зүйл байхгүй.

Харин прокурор, "Пирамид Орд ХХК-тай хийсэн гэрээний дагуу зарим орон сууцны урьдчилгаа таны данс руу орж байсан юм билээ. Төрсөн эцэг эх тань бас байранд орсон, амьдарч байгаа" гэхэд Г.Байгалмаагийн өмгөөлөгч гэм буруутай нь нотлогдоогүй зүйл ярьж байна хэмээн эсэргүүцсэн ч Г.Байгалмаа тайлбар хэлэхийг хүсэв.

Тэрбээр "Би гэрээ хийж урьдчилгааны мөнгө аваагүй. Хүүгүй лизинг өгсөн гэж Г.Цолмон захирал хэллээ. 2020 оны 4 дүгээр сараас эхлэн хоёр жилийн хугацаанд 325 мянгаас 1 сая төгрөгийн түрээс сар бүр орсоор 220 сая төгрөг болж цугларсныг гурван ширхэг 1 өрөө орон сууц худалдаж авсан байдаг. Мөн нэр бүхий барьцаагаа оруулаад 2020 онд таван орон сууц авсан. Миний эцэг эх тэнд амьдарч байгаа нь үнэн, худалдаж авах гээд дансанд мөнгө байршуулсан нотолгоо нь ч бий" гэлээ.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, гэргий Л.Болорцэцэг нарын урилгаар Бүгд Найрамдах Польш Улсын Ерөнхийлөгч Анджей Дуда гэргий Агата Корнхаузер-Дудагийн хамт төрийн айлчлал хийхээр Монгол Улсад хүрэлцэн ирж байгаа юм.

Төрийн айлчлалын үеэр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, БНПУ-ын Ерөнхийлөгч А.Дуда нар албан ёсны хэлэлцээ хийж, уламжлалт найрсаг харилцаа, хамтын ажиллагааны өргөн хүрээний болон олон улсын харилцааны зарим асуудлыг хэлэлцэнэ.