Бидний монгол нүүдэл соёл юу билээ? Тэдний суурин соёл юу билээ?
Хүн төрөлхтний нүүдэл соёлын сүүлчийн голомт биднийх.
Тэр голомт өнөө их далайн гүн дэх өнчин ганц жаахаан шүрэн цохио шиг л байгаа.
Бидний сэтгэлгээ, мэдрэмж, хандлага, үнэ цэнийн эрэмбэ юу билээ? Тэднийх юу билээ? Бид эцэг эх, гэр бүл, эх орон, эх дэлхийгээ гэдэг язгууртай соёл. Тэднийх энэ ганц биеэ ертөнцийн төвд тавьдаг язгууртай соёл.
Бидний хэлээр хэдхэн сая хүн, англи хэлээр хэдэн тэрбум.
Хэл сэтгэлгээ нэг үзүүртэй гэдгийг бид ч мэддэг, тэд ч мэддэг. Хэл саармагжвал сэтгэлгээ саармагжина. Сэтгэлгээ саармагжвал аажмаар зүс өөр ч мөн чанар уусна. Мөн чанар уусвал харийн соёлыг өөрийн гэж хардаг болно. Тэгээд нэг л өдөр өөрийн гэх юм аа мэдрэх мэдрэмжгүй, өөрийн гэх үнэ цэнэгүй, ялгаралгүй, байдаг л нэг ази болж хувирна. (монголчуудыг гадна ихэнхдээ хятадтай адилхан гэж хардаг)
Хаана ч очсон үнэ цэнэгүй, өөрийн үндэстний үнэ цэнэгүй. Ялгарал үгүй. Бахархал үгүй. Гал цог үгүй. Яваандаа үгүй болно. Уусан замхарна. Зөөлөн хүчний бодлого энэ даяаршил, мэдээлэл, технологи, урлаг соёлоор дамжин хүчтэй түрж байгаа эрин цаг үе. Гурван сая монгол бүү хэл хэдэн арав, зуун сая хүнтэй хүчирхэг хөгжилтэй үндэстнүүд үндэснийхээ онцлогыг барьж авч, баталгаажуулж, хадгалж үлдэхийг эрмэлзэж байна.
Улаанбаатарын гудамжаар явахад англи, солонгос, хятад, орос, япон гээд есөн шидийн хаяг өлгөөстэй. Нэг бодлын бид дэлхийн нийслэлд яваа мэт. Гэвч агуулга огт өөр. Гэтэл дэлхийн хөгжингүй орнуудад аль болох үндэснийхээ бичиг, үсгээр тэмдэглэхийг эрмэлзэж байна.
Эхлээд өөрийгөө олж мэдрээд дараа нь дэлхийтэй хөл нийлэхгүйгээр зүгээр л шуурчихаж болохгүй л дээ. Дахин хэлье. Бид уусаж биш, содон төрхөөрөө ялгарч дэлхийн хөгжилтэй хөл ч, хөг ч нийлмээр байгаа юм. Англи хэлтэй болчихвол дэлхийтэй хөл нийлчихдэг юм биш. Байдаг л нэг ази төрхтөн. Бид үнэ цэнэгүй уусчихна. Энэ байдал удвал, үргэлжилбэл монгол байхын ч хэрэггүй болно.
Харин үндэснийхээ өвөрмөц чанарыг хадгалсан боловсролтон л дэлхийтэй хөл нийлнэ. Түүний тулд англи хэлнээс өмнө алдагдсаар байгаа монгол хэлнийхээ бодлогыг эргэж харах хэрэгтэй байгаа юм. Одоогоор тоймтой юм байхгүй. Тиймгүйгээр англи хэл, англи хэл гэж шуурвал эсэргүүцэж л таарна. Учир нь энэ үндэстэн орших эсэх тулгуур асуудал учраас...
